Σύνοψη
Η δικαστική αντιμετώπιση σεξουαλικών αδικημάτων καλύπτει τις ποινές, τα ελαφρυντικά, την απόδειξη, την προσωρινή κράτηση, τα αρμόδια δικαστήρια και τα ένδικα μέσα, με ειδικές εγγυήσεις για τα ανήλικα θύματα. Η σελίδα εξηγεί επίσης την αναστολή της ποινής και την υφ’ όρον απόλυση. Η ενημέρωση είναι γενική και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη νομική συμβουλή.
Περιεχόμενα
- Τι ποινές προβλέπονται στα σεξουαλικά εγκλήματα;
- Ποια ελαφρυντικά αναγνωρίζονται στους δράστες;
- Υπερισχύει ο «λόγος του θύματος» ή ο «λόγος του δράστη»;
- Είναι πιθανή η προσωρινή κράτηση (προφυλάκιση) μετά τη μήνυση;
- Υπάρχουν ψευδείς καταγγελίες από δήθεν θύματα;
- Επιτρέπεται άρση του τηλεφωνικού απορρήτου;
- Επιτρέπεται νυχτερινή έρευνα σε σπίτι;
- Μπορεί το θύμα να συμμετέχει στην ποινική διαδικασία;
- Ορίζονται ειδικοί ανακριτές για τέτοιες υποθέσεις;
- Πώς εξετάζονται τα παιδιά-θύματα;
- Ποια δικαστήρια είναι αρμόδια;
- Εκδικάζονται γρήγορα αυτές οι υποθέσεις;
- Γίνονται δημόσια οι δίκες;
- Ποια είναι η διαδικασία έκδοσης της απόφασης;
- Τι ένδικα μέσα υπάρχουν μετά την απόφαση;
- Αν ο κατηγορούμενος καταδικαστεί, θα πάει σίγουρα στη φυλακή;
- Πότε δίνεται αναστολή εκτέλεσης της ποινής;
- Κρατούνται σε ειδικές φυλακές οι σεξουαλικοί δράστες;
- Ισχύει η υφ’ όρον απόλυση;
- Πάνε σε Αγροτική φυλακή;
- Δικαιούνται άδειες από τη φυλακή;
- Όταν αποφυλακίζεται ο καταδικασμένος, ενημερώνεται κανείς;
Συχνές ερωτήσεις — δικαστική αντιμετώπιση σεξουαλικών αδικημάτων
Τι ποινές προβλέπονται στα σεξουαλικά εγκλήματα;
Βασικά προβλέπονται στερητικές της ελευθερίας ποινές: ισόβια κάθειρξη, πρόσκαιρη κάθειρξη (5-10, 5-20 ή 10-20 έτη) ή φυλάκιση. Ενδεικτικά, ο βιασμός τιμωρείται με κάθειρξη 10-20 ετών, η γενετήσια πράξη με παιδί κάτω των 12 με κάθειρξη 5-20 ετών, η προσβολή της γενετήσιας αξιοπρέπειας με φυλάκιση έως 1 έτος. Προβλέπονται και πρόσθετες συνέπειες (αυτοδίκαιη αργία δημοσίων υπαλλήλων, κώλυμα διορισμού, αφαίρεση άδειας καταστήματος, ενώ το ξέπλυμα των εσόδων αποτελεί ξεχωριστό κακούργημα).
Ποια ελαφρυντικά αναγνωρίζονται στους δράστες;
Αν αναγνωριστεί ελαφρυντική περίσταση (άρ. 83-84 ΠΚ) μειώνεται το πλαίσιο της ποινής (π.χ. αντί ισόβιας, κάθειρξη 5-20 έτη). Συνηθέστερες είναι ο πρότερος έντιμος βίος, η ειλικρινής μετάνοια και η προσπάθεια μείωσης των συνεπειών, η μεταγενέστερη καλή συμπεριφορά. Η μείωση είναι υποχρεωτική για το δικαστήριο, όσο βαριά και αν είναι η πράξη.
Υπερισχύει ο «λόγος του θύματος» ή ο «λόγος του δράστη»;
Η πλειονότητα των εγκλημάτων τελείται μακριά από μάρτυρες· συχνά μοναδικά αποδεικτικά μέσα είναι η μαρτυρία του «θύματος» και η απολογία του κατηγορουμένου. Τα αποδεικτικά μέσα εκτιμώνται ελεύθερα, χωρίς προκαθορισμένη βαρύτητα: η μαρτυρία του θύματος ούτε γίνεται δεκτή ούτε απορρίπτεται εκ των προτέρων, αλλά συνδυάζεται και διασταυρώνεται με τα υπόλοιπα στοιχεία, ενώ κρίνονται τα κενά και οι αντιφάσεις. Η γενική αξιοπιστία του μάρτυρα παίζει ρόλο.
Είναι πιθανή η προσωρινή κράτηση (προφυλάκιση) μετά τη μήνυση;
Εξαρτάται. Η προσωρινή κράτηση είναι εξαιρετικό μέτρο (άρ. 282 ΚΠΔ): απαιτείται δίωξη για κακούργημα, σοβαρές ενδείξεις ενοχής και ο κατηγορούμενος να είναι ύποπτος φυγής ή τέλεσης νέων εγκλημάτων. Η σοβαρότητα του εγκλήματος από μόνη της δεν αρκεί. Δεν είναι προαναγγελία καταδίκης, ούτε η μη επιβολή της προδικάζει αθώωση.
Υπάρχουν ψευδείς καταγγελίες από δήθεν θύματα;
Ναι, υπάρχουν. Συχνά εντοπίζονται στο πλαίσιο σφοδρής αντιδικίας μεταξύ γονιών, όπου ο ένας κατηγορεί τον άλλο ώστε να επηρεαστεί η απόφαση για την επιμέλεια. Έχουν καταγραφεί και ακραίες, σκηνοθετημένες περιπτώσεις.
Επιτρέπεται άρση του τηλεφωνικού απορρήτου;
Ναι, ιδίως όταν πρόκειται για θύματα-ανηλίκους, επιτρέπεται η νόμιμη άρση του απορρήτου των επικοινωνιών ή των δεδομένων θέσης και κίνησης (άρ. 254 ΚΠΔ, άρ. 6 Ν. 5002/2022). Επιτρέπονται και άλλες ειδικές ανακριτικές πράξεις, όπως συγκαλυμμένες έρευνες, ανακριτική διείσδυση και καταγραφή με τεχνικά μέσα.
Επιτρέπεται νυχτερινή έρευνα σε σπίτι;
Ναι, αν πρόκειται για κατοικία που χρησιμοποιείται ως τόπος «κατ’ επάγγελμα ακολασίας» (άρ. 256 §5 ΚΠΔ), π.χ. σπίτι που χρησιμοποιείται για την εκπόρνευση ενός παιδιού με «ραντεβού» μέσω διαδικτυακών εφαρμογών.
Μπορεί το θύμα να συμμετέχει στην ποινική διαδικασία;
Ναι, ακόμη και αν δεν έκανε καταγγελία. Μπορεί να δηλώσει «παράσταση για την υποστήριξη της κατηγορίας» (η παλαιά «πολιτική αγωγή»), που του δίνει δικαίωμα να λαμβάνει γνώση και να παρεμβαίνει σε όλα τα στάδια της δίκης. Αν είναι ανήλικο, εκπροσωπείται από τους γονείς του.
Ορίζονται ειδικοί ανακριτές για τέτοιες υποθέσεις;
Στα Πρωτοδικεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης ορίζονται ειδικοί ανακριτές για τα σεξουαλικά εγκλήματα και τα συναφή (άρ. 5Α Ν. 4198/2013). Στην Αθήνα ορίστηκε ο 17ος τακτικός ανακριτής.
Πώς εξετάζονται τα παιδιά-θύματα;
Σε ειδικούς χώρους, τα «Σπίτια του Παιδιού», από ειδικά εκπαιδευμένους επιστήμονες με ειδικό πρωτόκολλο δικανικής εξέτασης, ώστε να μη θυματοποιηθούν για δεύτερη φορά. Στην πράξη όμως πολλές περιπτώσεις εξετάζονται ακόμη σε Αστυνομικά Τμήματα.
Ποια δικαστήρια είναι αρμόδια;
Τα κακουργήματα εκδικάζονται από τα Μεικτά Ορκωτά Δικαστήρια (τρεις τακτικοί δικαστές και τέσσερις ένορκοι) και, σε δεύτερο βαθμό, από το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο. Τα πλημμελήματα από το Τριμελές ή το Μονομελές Πλημμελειοδικείο. Σε όλα συμμετέχει Εισαγγελέας.
Εκδικάζονται γρήγορα αυτές οι υποθέσεις;
Εκδικάζονται αργά, όπως όλες οι ποινικές υποθέσεις. Όμως στα σεξουαλικά κακουργήματα ο Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου μπορεί να διατάξει τη διεξαγωγή της ανάκρισης και την εισαγωγή στο ακροατήριο κατ’ απόλυτη προτεραιότητα (άρ. 32 ΚΠΔ), ιδίως σε υποθέσεις ανήλικων θυμάτων.
Γίνονται δημόσια οι δίκες;
Κατ’ αρχήν ναι. Όμως στα γενετήσια εγκλήματα η δίκη μπορεί να διεξαχθεί «κεκλεισμένων των θυρών» (άρ. 330 §1 ΚΠΔ), εφόσον υπάρχει κίνδυνος ψυχικής ταλαιπωρίας ή διασυρμού του θύματος, ιδιαίτερα αν είναι ανήλικο.
Ποια είναι η διαδικασία έκδοσης της απόφασης;
Μετά την αποδεικτική διαδικασία, ο Εισαγγελέας προτείνει ενοχή ή αθώωση, αγορεύει ο συνήγορος υποστήριξης της κατηγορίας και τελευταίος ο συνήγορος υπεράσπισης. Οι δικαστές διασκέπτονται και αποφασίζουν με πλειοψηφία (ένορκοι και τακτικοί με ισοδύναμη ψήφο). Ακολουθεί η κρίση για τα ελαφρυντικά, η επιμέτρηση της ποινής, η τυχόν συνολική ποινή και η κρίση για ανασταλτική δύναμη της έφεσης.
Τι ένδικα μέσα υπάρχουν μετά την απόφαση;
Το σύστημα προβλέπει δεύτερη και εν μέρει τρίτη εξέταση: οι αποφάσεις των Μεικτών Ορκωτών Δικαστηρίων ξαναδικάζονται από τα Μεικτά Ορκωτά Εφετεία· τελικό λόγο έχει ο Άρειος Πάγος, ο οποίος όμως εξετάζει μόνο το νομικό μέρος και όχι τα πραγματικά περιστατικά.
Αν ο κατηγορούμενος καταδικαστεί, θα πάει σίγουρα στη φυλακή;
Όχι οπωσδήποτε. Υπάρχουν δύο περιπτώσεις να μην πάει στη φυλακή: να δοθεί ανασταλτικό αποτέλεσμα στην έφεση ή αναστολή εκτέλεσης της ποινής. Εξαρτάται από το ύψος της ποινής, το δικαστήριο και τα χαρακτηριστικά του καταδικασμένου.
Πότε δίνεται αναστολή εκτέλεσης της ποινής;
Αν «πρωτόπειρος» καταδικαστεί σε ποινή έως 1 έτος, το δικαστήριο μπορεί να διατάξει αναστολή (1-3 χρόνια). Για ποινή 1-3 ετών μπορεί να δοθεί μερική αναστολή. Πάνω από τα 3 χρόνια, κανόνας είναι η φυλακή. Το δικαστήριο μπορεί να θέσει όρους (π.χ. απαγόρευση εξόδου από τη χώρα).
Κρατούνται σε ειδικές φυλακές οι σεξουαλικοί δράστες;
Ο νόμος προβλέπει «Ειδικά Σωφρονιστικά Καταστήματα», που όμως δεν έχουν δημιουργηθεί επίσημα. Χρησιμοποιούνται κυρίως οι φυλακές Τρίπολης και Γρεβενών, κατά βάση για την αποφυγή θυματοποίησης των δραστών αυτών εντός φυλακής.
Ισχύει η υφ’ όρον απόλυση;
Ναι, αλλά με αυστηρότερους όρους: επί καθείρξεων απαιτείται έκτιση των 4/5 της ποινής (αντί 3/5 για τους κοινούς κατάδικους). Απαγορεύεται ρητά η κατ’ οίκον έκτιση με «βραχιολάκι» για καταδικασμένους για σεξουαλικό έγκλημα (άρ. 110Α §11 ΠΚ).
Πάνε σε Αγροτική φυλακή;
Όχι. Απαγορεύεται ρητά η μεταγωγή καταδικασμένων για σοβαρά σεξουαλικά κακουργήματα σε Αγροτική φυλακή (άρ. 19Α §2 Σωφρονιστικού Κώδικα).
Δικαιούνται άδειες από τη φυλακή;
Δεν αποκλείονται, αλλά με αυστηρότερους όρους: απαιτείται έκτιση του 1/2 της ποινής (αντί του 1/5 για τους κοινούς κατάδικους) (άρ. 55 §1 Σωφρονιστικού Κώδικα).
Όταν αποφυλακίζεται ο καταδικασμένος, ενημερώνεται κανείς;
Ναι. Το ανήλικο θύμα σεξουαλικού εγκλήματος έχει δικαίωμα ενημέρωσης από τον αρμόδιο Εισαγγελέα για την προσωρινή ή οριστική απόλυση του υπαιτίου, καθώς και για τις άδειες εξόδου από τη φυλακή (άρ. 108 ΚΠΔ).