Σύνοψη
Τα σεξουαλικά εγκλήματα είναι οι αξιόποινες πράξεις που προσβάλλουν τη σεξουαλική αυτοδιάθεση και ρυθμίζονται στα άρθρα 336 έως 353 του Ποινικού Κώδικα. Η σελίδα εξηγεί τις βασικές έννοιες, τις κατηγορίες, τις ποινές και την παραγραφή. Η ενημέρωση είναι γενική και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη νομική συμβουλή.
Περιεχόμενα
- Τι σημαίνει σεξουαλικό ποινικό δίκαιο;
- Τι εννοούμε με τον όρο σεξουαλική ελευθερία;
- Ποιό δικαίωμα προστατεύεται στο σεξουαλικό ποινικό δίκαιο;
- Ποιες πράξεις χαρακτηρίζονται ως σεξουαλικά εγκλήματα;
- Υπάρχει παραγραφή στα σεξουαλικά εγκλήματα;
- Ποιες «σεξουαλικές πράξεις» τιμωρούνται;
- Τι σημαίνει γενετήσια πράξη και ποιες πράξεις κρίνονται ως ισοβαρείς;
- Απαιτείται διείσδυση ή εκσπερμάτωση για να τελεστεί το έγκλημα;
- Ο ηδονιστικός σκοπός θεωρείται προϋπόθεση της γενετήσιας πράξης;
- Η κτηνοβασία τιμωρείται;
- Το σαδομαζοχιστικό σεξ τιμωρείται;
- Το «stalking» τιμωρείται;
- Η αιμομειξία τιμωρείται;
Συχνές ερωτήσεις — σεξουαλικά εγκλήματα
Τι σημαίνει σεξουαλικό ποινικό δίκαιο;
Έτσι ονομάζουμε το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την ποινική καταστολή των πράξεων που προσβάλλουν τη σεξουαλική αυτοδιάθεση των ανθρώπων. Οι κανόνες περιέχονται στον Ποινικό Κώδικα (ποιες πράξεις είναι αξιόποινες και με ποιες ποινές τιμωρούνται), στον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας (η διαδικασία ανάκρισης και εκδίκασης) και στον Σωφρονιστικό Κώδικα (ο τρόπος έκτισης των ποινών).
Τι εννοούμε με τον όρο σεξουαλική ελευθερία;
Είναι δικαίωμα· μορφή της προσωπικής ελευθερίας που προστατεύεται από το Σύνταγμα (άρ. 5). Έχει θετική πλευρά, την ελευθερία του ανθρώπου να τελεί σεξουαλικές πράξεις κατά τις επιθυμίες του, και αρνητική πλευρά, να μην υπόκειται κανείς αθέλητα στις σεξουαλικές πράξεις άλλων: αν θέλει, όποτε θέλει, όπου θέλει, με όποιον ή όσους θέλει και όπως θέλει.
Ποιό δικαίωμα προστατεύεται στο σεξουαλικό ποινικό δίκαιο;
Η σεξουαλική (γενετήσια) ελευθερία. Περίπου ταυτόσημοι όροι είναι η «σεξουαλική αυτοδιάθεση» και ο «σεξουαλικός αυτοπροσδιορισμός». Το έννομο αγαθό εμπεριέχει και τη σεξουαλική αξιοπρέπεια, τη σεξουαλική ευπρέπεια, το σεξουαλικό απόρρητο και την ελεύθερη ανάπτυξη της ερωτικής ζωής των ανηλίκων. Το ποινικό δίκαιο τιμωρεί μόνο πράξεις (όχι σκέψεις) που στρέφονται προς έτερον, με κλιμάκωση βαρύτητας: γενετήσια πράξη, γενετήσια χειρονομία, πράξη γενετήσιου χαρακτήρα.
Ποιες πράξεις χαρακτηρίζονται ως σεξουαλικά εγκλήματα;
Όλες οι αξιόποινες πράξεις που προσβάλλουν τη σεξουαλική ελευθερία· επίσημα λέγονται «γενετήσια» εγκλήματα και ρυθμίζονται στα άρθρα 336 έως 353 του Ποινικού Κώδικα. Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες: τα εγκλήματα κατά της σεξουαλικής αυτοδιάθεσης (π.χ. βιασμός) και τα εγκλήματα κατά της σεξουαλικής ανάπτυξης των παιδιών (π.χ. γενετήσιες πράξεις με ανηλίκους ή παιδική πορνογραφία).
Υπάρχει παραγραφή στα σεξουαλικά εγκλήματα;
Ναι, όπως σε όλα τα εγκλήματα. Τα κακουργήματα παραγράφονται σε 20 χρόνια αν τιμωρούνται με ισόβια, ή σε 15 χρόνια αν τιμωρούνται με 5 έως 20 έτη· τα πλημμελήματα σε 5 χρόνια. Η παραγραφή αναστέλλεται όσο διαρκεί η δίκη (5 χρόνια στα κακουργήματα, 3 στα πλημμελήματα). Ειδικά για τα σεξουαλικά εγκλήματα κατά ανηλίκων, η παραγραφή αρχίζει 3 χρόνια μετά την ενηλικίωση του θύματος για τα κακουργήματα, ή 1 χρόνο μετά για τα πλημμελήματα.
Ποιες «σεξουαλικές πράξεις» τιμωρούνται;
Τρεις βασικές: οι σοβαρότερες «γενετήσιες πράξεις», οι μικρότερης βαρύτητας «γενετήσιες χειρονομίες» και οι ελαφρύτερες «πράξεις γενετήσιου χαρακτήρα». Ο χαρακτηρισμός μιας συμπεριφοράς επηρεάζει καθοριστικά την ποινική μεταχείριση του δράστη (κακούργημα ή πλημμέλημα), γι’ αυτό δεν πρόκειται για απλή μάχη λέξεων.
Τι σημαίνει γενετήσια πράξη και ποιες πράξεις κρίνονται ως ισοβαρείς;
Η γενετήσια πράξη είναι η βασικότερη έννοια: «η συνουσία και οι ίσης βαρύτητας με αυτήν πράξεις» (άρ. 336 §2 ΠΚ). Ισοβαρείς θεωρούνται πράξεις όπου εμπλέκονται τα γεννητικά όργανα τουλάχιστον ενός προσώπου (π.χ. η «παρά φύση» συνεύρεση, ο ετεροαυνανισμός, η πεολειξία και η αιδοιολειξία, η χρήση υποκατάστατων μέσων). Στην πράξη οι αποφάσεις είναι συχνά οριακές. Συμπεριφορές ήσσονος σημασίας, όπως η στιγμιαία αγκαλιά ή το στιγμιαίο φιλί, δεν συνιστούν γενετήσια πράξη.
Απαιτείται διείσδυση ή εκσπερμάτωση για να τελεστεί το έγκλημα;
Όχι. Η διείσδυση (κολπική, πρωκτική ή στοματική) ή η εκσπερμάτωση δεν αποτελούν απαραίτητα στοιχεία της γενετήσιας πράξης· συνεπώς μπορεί να υπάρξει βιασμός χωρίς να υπάρξει διείσδυση ή εκσπερμάτωση.
Ο ηδονιστικός σκοπός θεωρείται προϋπόθεση της γενετήσιας πράξης;
Κατά τα ελληνικά δικαστήρια, ναι: ο δράστης πρέπει να έχει ηδονιστικό σκοπό, αλλιώς δεν υπάρχει γενετήσια πράξη και άρα βιασμός. Η άποψη αυτή έχει οδηγήσει σε «αθωώσεις» βαριών περιπτώσεων, δεν στηρίζεται στον νόμο και επικρίνεται σφοδρά στην ποινική επιστήμη.
Η κτηνοβασία τιμωρείται;
Ναι, όχι όμως ως σεξουαλικό έγκλημα του Ποινικού Κώδικα, αλλά ως πράξη κακοποίησης ζώου με βάση τον Ν. 4830/2021.
Το σαδομαζοχιστικό σεξ τιμωρείται;
Ό,τι γίνεται μεταξύ συναινούντων ενηλίκων είναι κατ’ αρχήν ποινικά αδιάφορο. Τα πράγματα αλλάζουν αν προκληθεί βαριά ή επικίνδυνη σωματική βλάβη ή θάνατος, οπότε υπάρχει ακέραιη ευθύνη, εφόσον ο δράστης ενήργησε με δόλο ή αμέλεια.
Το «stalking» τιμωρείται;
Ναι, ήδη από το 2018 (άρ. 333 §1 ΠΚ). Τιμωρείται η επίμονη καταδίωξη ή παρακολούθηση προσώπου, ιδίως με την επιδίωξη διαρκούς επαφής μέσω τηλεπικοινωνιακού ή ηλεκτρονικού μέσου ή με επανειλημμένες επισκέψεις στο περιβάλλον του, παρά την αντίθετη βούλησή του, εφόσον προκληθεί τρόμος ή ανησυχία στο θύμα.
Η αιμομειξία τιμωρείται;
Ναι. Σήμερα ονομάζεται «γενετήσιες πράξεις μεταξύ συγγενών» (άρ. 345 ΠΚ) και αφορά μόνο συγγενείς εξ αίματος σε ευθεία γραμμή και αδέλφια. Βαρύτερα τιμωρείται ο ανιών (π.χ. ο πατέρας, ως κακούργημα), ενώ οι ανήλικοι μπορεί να μείνουν ατιμώρητοι.